AZBEST WSZĘDOBYLSKI

Azbest stosowany był już w czasach starożytnych i w średniowieczu pod nazwą "niepalne płótno" co odzwierciedla jego podstawową cechę ognioodporność.

Ma on wyjątkowe właściwości chemiczne i fizyczne takie jak odporność na bardzo wysokie temperatury i niskie przewodnictwo cieplne, odporność na działanie chemikaliów oraz wykazuje dużą sprężystość i wytrzymałość mechaniczną.

Eksplozja zastosowań w przemyśle materiałów budowlanych nastąpiła w początkach XIX wieku

Dzięki swym wyjątkowym właściwościom azbest był wykorzystywany do:

• produkcji eternitu jako pokrycia dachowe
• produkcji rur azbestowo- cementowych wysokociśnieniowych i kanalizacyjnych
• budowy przewodów wentylacyjnych i dymowych
• wykonywania elewacji budynków
• wykonywania elektrycznych tablic rozdzielczych
• jako podkładki kabli elektrycznych
• okładania rurociągów ciepłowniczych
• produkcji tkanin wygłuszających hałas
• wytwarzania sznurów uszczelniających
• szczeliw
• produkcji tarcz hamulcowych i tarcz sprzęgłowych
• produkcji filtrów przemysłowych
• produkcji filtrów w maskach przeciw gazowych itp.

Zasadniczym niebezpieczeństwem dla ludzi są mikroskopijne włókna azbestu wdychane do płuc. Szczególne zagrożenie dla zdrowia stanowią włókna o długości do 5 mikrokometrów, które mogą wnikać głęboko do pęcherzyków płucnych skąd tylko niewielka ich część jest usuwana za pośrednictwem śluzu i drogą odksztuszania.

Osadzone w płucach włókna azbestu powodują zwłóknienie tkanki płucnej, co jest określane mianem "azbestozy". Wbijane w tkankę płucną włókna azbestu staja się źródłem komórek nowotworowych powodujących raka płuc i międzybłoniaka opłucnej.

Stosunkowo długi czas rozwijania się choroby (20-30) lat od chwili wniknięcia włókien azbestu do organizmu człowieka znacznie utrudnia leczenie objawowe.

Na pyły azbestu są narażeni głównie pracownicy wykonujący prace montażowe, izolacyjne, i rozbiórkowe, ale również osoby przebywające i zamieszkujące w rejonach prowadzonych prac z użyciem azbestu.

W celu ograniczenia narażenia na pyły azbestu określono zasady bezpiecznego postępowania i użytkowania wyrobów zawierających azbest, które zawarto w aktach prawnych:

• Ustawa z dnia 19.06. 1997r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest (tekst jednolity Dz.U.2004 nr 3, poz.20 ze zmianą)
• Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2. 04. 2004r w sprawie sposobów i warunków bezpiecznego użytkowania i usuwania wyrobów zawierających azbest ( Dz. U. Nr 71, poz. 649)
• Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 14.10. 2005r w sprawie zasad bezpieczeństwa i higieny pracy przy zabezpieczaniu i usuwaniu wyrobów zawierających azbest, oraz programu szkolenia w zakresie bezpiecznego użytkowania takich wyrobów.(Dz.U. z 2005r. Nr 216, poz. 1824)
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 10.01. 2005r. w sprawie wzoru książeczki badań profilaktycznych dla osoby, która była lub jest zatrudniona w warunkach narażenia zawodowego w zakładach stosujących azbest w procesach technologicznych, sposobu jej wypełniania i aktualizacji ( Dz. U. Nr 13, poz. 109)
• Rozporządzenie Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 10. 2003r. w sprawie wymagań w zakresie wykorzystywania i przemieszczaniu azbestu oraz wykorzystywania i oczyszczania instalacji, lub urządzeń, w których był lub jest wykorzystywany azbest (Dz. U. z 2003r. Nr 192, poz. 1876 ze zmianą) .
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 4.08. 2004r. w sprawie okresowych badań lekarskich pracowników zatrudnionych w zakładach, które stosowały azbest w produkcji ( Dz.U. z 2004r. Nr 183, poz. 1896)

Przy pracach związanych z azbestem należy zachować szczególny reżim bezpieczeństwa i stosować się do określonych przepisów w tym zakresie.

Obecnie największym problemem związanym z azbestem jest usuwanie i utylizacja wyrobów zawierających azbest. Stosowane w budownictwie w latach 60-tych i 70-tych pokrycia dachowe wykonane z eternitu płaskiego lub płyt falistych, oraz elewacje budynków mieszkalnych wykonane z płyt acekolowych stanowią aktualnie największe zagrożenie dla użytkowników takich budynków.

Technologia stosowania płyt azbestowo-cementowych zakładała bezpieczne ich użytkowanie przez okres 50 lat pod warunkiem okresowego malowania płynnymi preparatami powodującymi związanie włókien azbestu z podłożem cementowym.

W praktyce niewielu zarządców budynkami mieszkalnymi przestrzegało obowiązkowych konserwacji elewacji i pokryć dachowych. Po 30-40 latach obserwuje się postępującą erozję masy cementowej, a uwalniające się włókna azbestu mogą swobodnie opadać na parapety, balkony i tereny zielone wokół budynków.

Opracowany program usuwania azbestu spowodował pojawienie się na rynku usług wielu firm zajmujących się demontażem i usuwaniem płyt zawierających azbest. Wszystkie te firmy zajmujące się rozbiórką,, transportem i utylizacją obowiązuje jednak podstawowa zasada ograniczenia do minimum emisji pyłu azbestu do środowiska naturalnego i narażenia osób zatrudnionych przy tych pracach.

W tym celu wykonawca tego rodzaju usług jest zobowiązany:

• wyposażyć pracowników narażonych na działanie pyłu azbestu w odzież i obuwie robocze
•  w środki ochrony indywidualnej zapobiegające stykaniu się ciała z pyłami azbestu i ich wdychania. Odzież taka powinna być wykonana z materiału umożliwiającego łatwe czyszczenie i odkurzanie, a rękawy i nogawki spodni powinny szczelnie przylegać do ciała.

Czyszczenie odzieży i sprzętu ochronnego powinno być wykonane na mokro przy użyciu skutecznych urządzeń filtracyjno- wentylacyjnych. Przechowywanie odzieży należy zorganizować w wyznaczonym miejscu w sposób wykluczający możliwość kontaktu z własną odzieżą pracowników.

Sprzęt i środki ochrony indywidualnej powinny być odpowiednie do poziomu narażenia i skutecznie zabezpieczać pracownika przed przenikaniem pyłów azbestu do organizmu.

Pracownicy powinni być poddani badaniom lekarskim obejmującym:

• badania ogólnolekarskie
• zdjęcie radiologiczne klatki piersiowej
• badania spirometryczne spoczynkowe

Lekarz przeprowadzający badanie profilaktyczne zobowiązany jest dokonywać odpowiednich wpisów w książeczce badań profilaktycznych, którą powinien posiadać każdy pracownik, który był lub jest zatrudniony w warunkach narażenia zawodowego na działanie pyłów zawierających włókna azbestu. Pracodawca ma obowiązek wpisywania i aktualizowania w książeczce badań profilaktycznych tej osoby dane osobowe wraz z danymi dotyczącymi okresu zatrudnienia w warunkach narażenia na pyły azbestu oraz szczegółowe parametry tego narażenia

Szkolenie w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy pracowników, którzy w związku z wykonywanymi pracami są lub mogą być narażeni na działanie pyłu azbestu oraz osób kierujących takimi pracownikami powinno być przeprowadzone z uwzględnieniem programu szkolenia w zakresie bezpiecznego użytkowania wyrobów zawierających azbest.

W programie szkolenia należy określić odpowiednie środki odzieży zbiorowej i indywidualnej niezbędne do zapewnienia bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników, sposoby wyeliminowania lub ograniczenia uwalniania się pyłu azbestu do powietrza

Pracownicy i inne osoby, które mogą być narażone na działanie pyłu azbestu powinny być poinformowani o zasadach postępowania i niezbędnych środkach ochrony, a pracodawca jest obowiązany do takiej organizacji pracy aby czas trwania narażenia był ograniczony do niezbędnego minimum.